الگوهای آموزشی

الگوهای آموزشی

الگو نقشه ی انجام کار است که بنا به مقتضیات می توان درآن تغییراتی ایجاد کرد. الگوهای انواع مختلف دارند و بنا به کاری که قرار است انجام گیرد با هم متفاوتند.

الگوهای آموزشی برای تنظیم و سازماندهی فعالیتهای یک تکنولوژیست آموزشی طراحی شده اند و البته دارای خصوصیات مشترکی هستند از جمله:

1-الگوها نحوه صحیح تجزیه و تحلیل عوامل آموزشی را معلوم  می سازند.

2-الگوها ارتباط منطقی بین  عوامل آموزشی را روشن می کنند.

3-الگوها شناسایی کمبودها و نقصهای موجود در برنامه ای آموزشی را مسیرمی سازند.

4-الگوها برخورد منطقی با مسائل آموزشی را تجویز می کنند.

5- الگوها کلیه فعالیتهای برنامه آموزشی را سازماندهی می کنند.

6-الگوها،کنترل و مدیریت  برنامه های آموزشی را محکوم می سازند.

الگوهای آموزشی نقشه کلی انجام امور آموزشی می باشندو با توجه به شرایط، تجارب قبلی و...می توان در آنها تغیراتی ایجاد نمود. بنابراین اولین کاری که تکنولوژیست آموزشی در مرحله ی آماده سازی انجام میدهد انتخاب الگوی مناسب آموزشی است تا راهنمای او در تمام فعالیتها باشد.

چند نمونه از الگوهای آموزشی عبارتند از:الگوی کمپ،الگوی انستیتوی توسعه آموزشی،الگوی روش تهیه بر نامه ای آموزشی ضمن خدمت، الگوی تهیه ی نظام های آموزشی و الگوی آموزش معیاری.

 

 

طراحی منظم آموزشی

طراحی منظم آموزشی شامل اهدافُ-شرایط-بازده و منابع است که در مطالب قبلی به توضیح اهداف و شرایط پرداختیم و در این قسمت به توضیح منابع و بازده می پردازیم.

ج)منابع

شامل منابع انسانی مواد و وسایل وفضاهای آموزشی است. مهم ترین منبع انسانی در آموزش وپرورش معلم است وکلا" منابع انسانی شامل کار کنان آموزشی است.مهم ترین فرد از کارکنان آموزشی معلم است .ودر این زمینه ارتباط بسیار مهم است  وهیچ چیز وهیچ کس در انتقال محتوای آموزشی جای معلم را نمی گیرد چرا که معلم وفراگیر ارتباط متقابل دارند (در روشهای سنتی اشکال این است. ارتباط یک طرفه بوده در حالی که تدریس تعامل میان معلم وفراگیر است ).معلم به خصوص در در حیطه عاطفی ایجاد کننده یک نگرش است ضمن آن که سامان دهنده و ایجاد کننده شرایط  یادگیری نیز می باشد .اگر معلم نباشد محتوا و وسایل کارائی خود را از دست خواهند داد.

کار کنان غیر آموزشی کسانی هستند که تخصصشان در اختیار آموزش قرار می گیرد،این گونه افرادامر  یاد گیری را تسهیل می کنند. کار کنان اداری شامل پشتی بانی،رفاهی ،خدماتی است.

از دیگر موارد مهم زمان است. معمولا زمان مناسب برای فرایند های یاد گیری و آموزش را با توجه به ویژگی های پیام گیران یا یاد گیرندگان انتخاب می کنند. این انتخاب بر اساس نظریه های مختلف به روانشناسی رشد است. پیشنهاد های کلی در باره ی زمان مناسب برای یادگیری مثل خسته نبودن دانش آموز،طولانی نبودن مدت آموزش ودر نظر گرفتن آمادگی جسمی وروانی دانش آموزش نیز ارائه شده است. سازمان دهی فضاهای آموزشی امری مهم دیگری است که در بخش منابع قابل بررسی است. تحقیقات نشان دادند که فضاهای یاد گیری عاملی خنسی در فراینت های آموزش ویادگیری نیستند.محیطی که دریادگیری صورت     می گیرد حدو مرزی ندارد. کودک در خانه،مدرسه،خیابان،پارک،کتابخانه عمومی،مسجدوهر جا که بتواند حضور یابد یاد می گیرد.اما بخشی از محیط هایی که کودک در آنها حضور می یابد عملا برای آموش ویاد گیری طراحی شده اند. مدرسه وکتاب خانه از آن جمله اند.نام این مکانها را فضای آموزشی گذارده اند.فضاهای آموزشی در داخل محیط یاد گیری قرار گرفته اند. طراحی مناسب فضاهای آموزشی بر میزان یادگیری اثر می گذارد،خواه این طراحی کل ساختمان مدرسه را در بر گیرد. وخاه تنظیم فضاهای آموزشی به معنی نحوه قرار گرفتن دانش اموزان وابزار درکلاس درس باشد.

میزان نور صدا،طریقه قرار گرفتن اثاثیه و...جزءفضاهای آموشی است.

در واقع جاهائی که یاد گیری صورت می گیرد(هر جا که باشد)فضاهای آموزشی است.پس اولین شاخص این است که در فضاهای آموزشی حتما"یاد گیری باید صورت گیرد و محیط خوبی داشته باشد.آرامش در آن باشد و مخل ارتباط در آن نباشد،نور مناسب داشته باشد،فراگیر در این محیط احساس راحتی کند و وسایل مورد نیاز آموزشی در آن وجود داشته باشد.

د)بازده

این مرحله تاکید بر سنجش عملکرد یا در واقع ارزش یابی ودادن باز خودرواصلاح فر آیند آموزشی دارد.

یکی ازموارد بازده که لازم است مورد سنجش قرار گیرد عملکرد یا دگیرنده است.برای سنجیدن عملکرد یاد گیرنده بر اساس هدفهای رفتاری آزمون هائی تهیه میشود.معلمان نام موقعیت بر گزاری این آزمون ها راامتحان می گذارند.

امتحانات باید عملکرد یادگیرنده را در رابطه ،هدف بسنجدواین کار را دقیق انجام دهند. سنجیدن عملکرد دانش آموز برای معلم مفید است زیرا :

1-نشان می هد  که آیا هر دانش آموز به هدف رسیده است یا نه واگر به هدف رسیده است. برای رسیدن به هدف بعدی شروع به مطالعه کند.

2-در همان اوایل نقص موجود در یادگیری را نشان می دهد وبه شناسایی آموزش های       ترمیمی مورد نیاز کمک می کند.

3-اطلاعات لازم را جهت پیشبرد امر تدریس فراهم می کند.

4- ارزشیابی عادلانه ای از پیشرفت دانش آموز به عمل می آورد چون بر اساس همان هدفهایی است که قبلا به دانش آموز اطلاع داده شده است .ودر ایجاد رابطه خود بین معلم ودانش آموز موثر است.

مرحله دیگر ارزشیابی است ارزشیابی فرایند جمع آوری اطلاعات در باره ی اجزای مختلف نظام آموزشی است بر اتخاذتصمیمات معقول.

ادامه مطالب قبلی مربوط به طراحی آموزشی

انواع طبقه بندی اهداف آموزشی

1_طبقه بند ی بلوم  

سه حیطه رابا نامهای شناختی cognitive عاطفی affective وروانی –حرکتی psychomotor مطرح می کند که البته هر حیطه نیز از یک طبقه بندی بر خوردار می باشد

1-حیطه شناختی

1-دانستن                            2-فهمیدن                                       3-کاربرد 

4-تحلیل                               5-ترکیب                                         6-ارزشیابی

2-حیطه عاطفی

1-در یافت          2-پاسخ       3-  ارج نهادن          4- سازمان دهی ارزشها            5- وجدانی کردن ارزشها

3- حیطه روانی  حرکتی

-دریافت:آگاهی از اشیاءوکیفیت آنها

-آمادگی:آمادگی وطابق برای انجام یک عمل خاص

-پاسخ هدایت شده :رفتاری که بصورت عادت در آید .

-خودکار شدن عمل:رفتار ماهرانه وبا صرف حد اقل وقت وانرژی

-تطبیق وابلاغ:تغییر رفتار با توجه به تغییر وضعیت

این طبقه بندی در تعیین دقیق اینکه چه چیزی باید آموزش داده شود موفق بوده است ،اما چگونگی ارائه آموزش وبه عبارت دیگر خصوصیات ویژه آموزش هر یک از اهداف طبقه بندی شده را مشخص نمی کند

 

 

 

 

2- طبقه بندی گانیه

به نظر گانیه یادگیری بر اساس یافته های جدید روانشناسان شناختی حاصل فعل وانفعالات وپردازشی است که روی اطلاعات وارد شده به ذهن افراد انجام می شود وی معتقد است که کلیه یادگیری های بشر در پنج نوع قابلیت خلاصه می شود و معتقد است که شرایط  یادگیری ونحوه یادگیری آنها در ما هیت با هم تفاوت دارد .

-مهارتهای ذهنی(مانند درک قوانین نیوتن )،بکارگیری علائم ونشانه ها بدون طلاع از قواعد دستوری مهارتهای خود شامل:تشخیص،مفاهیم،قواعد می باشد تشخیص ساده ترین مهارت ذهنی است.

تشخیص رنگ ،شکل ،اندازه و...در یادگیری اولیه فراگیر اهمیت زیادی دارد مفاهیم وایده ها تصور یا تصویری ذهنی است که معرف طبقه ای یا گروهی از اشیاءیا پدیده هابا خصوصیات ویژه است که  معمولا بصورت کلمه بیان می شود مانند مفهوم درخت ،یا آهن در مجاورت هوا زنگ می زند قواعد رابطه بین دو یا چند مفهوم را بیان می کنند وبه آنها قوانین نیز می گویند گاه برای حل مشکل ،چند قانون بطور تلفیقی وترکیبی بکار می روند .

-راهبرد های شناختی :این مهارتها از جمله پر اهمیت ترین مهارت های آموخته شده بشر است راهبردهای شناختی مهارتهایی هستند که فرا گیران با استفاده از آن ها  به تنظیم درونی ذهن خود مانند  :توجه ،یادگیری یاد آوری و تفکر می پردازند راهبردهای شناختی منحصر به حیطه خاصی از دانستنی ها نیستند هنگام مطالعه متوجه می شویم که مطلب را درک نمی کنیم در حقیقت ذهن ما در حال انجام فعالیتی است که گانیه آن را یک نمونه از راهبرد های شناختی می نامد در این حال ذهن در فعالیت درک مطلب نظارت دارد .

اطلاعات لغوی :آن دسته از معلوماتی که به میزان زیادی در  طول زندگی فرا گرفته می شود وافراد آن را به صورت جمله یا لغت بکار می برند ،مانند نام روز های هفته،ماهها شهر ها ،کشور ها وبسیاری از نامهای خاص .دانستن اطلاعات لغوی  خود بصورت منفرد برای هر فردی لازم وضروری است ،زیرا بسیاری از این اطلاعات جزءدانشها،مهارتهای دیگر را نیز فراهم می آورد اطلاعات لغوی در رشته ها و تخصصهایحرفه ای مانند پزشکی وغیره نیز از ملزومات فراگیری و انتقال معلوماتدر این رشته هاست .

-مهارتهای یدی:یاد گیری مهارت های یدی صرفا"انجام یک فعالیت نیست ،بلکه وقتی فعالیت منظم ودر موعدمقرر انجام شود،میتوان گفت که فعالیت یدی یادگرفته شده است وبه همین دلیل که امور یدی با تمرین و گذشت زمان ساده تر و دقیق تر انجام می شود .

گرایشها :انتخاب یک فرد در شرایط مشخص است که متاثر از یادگیریهای قبلی وی است بنا برای ،وقتی شاگردی مطالعه را بر کاری دیگر تر جیح می دهد ،این ترجیح بر اساس یاد گیری قبلی وی انجام شده است.گانیه این حالت درونی را گرایش می نامد .این گرایش بر رفتار فرد نسبت به اشیاء،افراد یا حوادث تا ثیر می گذارد .گرایش ها در طول زندگی وطی تجربه های شخص آموخته می شود یا شکل می گیرد .   گرایش شامل اجزای احساسی ،شناختی و باز تاب عملی است رفتار افراد  به شدت متا ثر از گرایشهای آنان است وهمین تا ثیر گرایش در رفتار است که محققان را به تشریح و تو صیف گرایشها قادر می سازد .

3- طبقه بندی مریل

در طبق بندی گانیه تنها یک نوع عملکرد به عنوان نتیجه و حاصل آموزش در نظر گرفته شده وازآن به عنوان عملکرد نام برده شده است در حالی که مریل اظهار می دارد که عملکرد برای اهداف مختلف می تواند سطوح مختلف داشته باشد سه نوع عملکرد مریل ،یاد آ وری،کار برد یا بکار بستن و کشف و ابداع نام داردوالبته معتقد است که عناصر اصلی تشکیل دهند تمام مو ضوعات تنها 4نوع و شک دارد:حقایق،مفاهیم،روش کارو اصول یا قوانین .

سطوح عملکرد     

 -یاد آوری :عملکردی است که فراگیر برای انجام آن به جسجو در حافظه خود می پر دازد تا اطلاعات آموخته شده را باز یافته و به همان صورت یابا ساختاری جدید ارائه نماید.

-کاربرد :عملکردی است که فرا گیر موضوعات آموخته شده را به موقعیتهای جدید اعمال می کند یا به کار می بندد.

کشف و ابداع:دستیابی به موضوع و جمعبندی جدید را عملکرد در سطح کشف و ابداع می نامیم این عملکرد  به آن معنی نیست که موضوع کشف شده برای اولین بار در جهان دانش صورت پذیرفته است ،بلکه برای شاگرد خاص ودر وضعیت خاص ،دستیابی ه یک فرمو ل یک عملکرددر سطح کشف و ابداع است.

عناصر محتوایی

 -حقایق:همان اطلاعات لغوی بر طبقه بندی گانیه می باشد حقایق عملکرد کشف ندارد و تنها کار کرد یاد آوری دارند.

-مفاهیم:مجموعه ی اشیاءحوادث و پدیده ها با خصوصیات ویژه یا نام مشترک.بیشتر کلمات نماینده مفاهیم هستند.             

- روش کار:مجموعه ی نظامند اعمالی که برای نیل به اهداف یا حل مسائل به کار گرفته میشود .    

 - اصول یا قوانین:روابط علت و معلولی بین پدیده ها و شرایطی که برای تفسیر و تبیین حوادث به کار میرود .مانند اغلب  فرمول های ریاضی و فیزیک.

 

ب)شرایط

پس از طراحی اهداف ،تعریف مفهوم تجارب یاد گیری ضروری بنظر می رسد تجارب یادگیری به آنچه یادگیر ی به آنچه فراگیر در محیط آموزشی یاد می گیرد گفته می شود .که البته هم موارد رسمی وهم موارد غیر رسمی را در بر می گیرد شرایط با یستی به گونه ای باشد که محیط مدرسه باعث شود تا دانش آموز به اهداف مورد انتظار برسد یکی از موارد قابل بحث دراین زمینه سازماندهی گروه های دانش آموزان است.اینکه چه اهدافی را دانش آموز به تنهایی می تواند بدست آورد ودستیابی به چه اهدافی نیازمندتعامل بین معلم ویادگیرندگان دارد مثال :هدف معلم ورزش مدرسه الف چنین است :درمسابقه فوتبال بین مدرسه ی راهنمایی الف وب تیم فوتبال مدرسه ی الف توانایی خود را در انجام بازی فوتبال با برنده شدن در مسابقه نشان دهد. برای رسیدن به این هدف معلم رسیدن به اهداف زیر را ضروری می داند.

1-دانش آموزان باید اطلاعات کلی را در مورد بازی فو تبال  (خطاها ومقررات)کسب کنند.

2-دانش آموزان حرکات بدنی مورد نیاز بازی فوتبال را انجام دهند .

3- بین دانش آموزان روحیه همکاری  برقرار باشد آن گونه که وقتی به صورت تیم بازی می کنند .تنها به خود نیاندیشند و منافع گروهی را در نظر گیرند .(تک روی نکنند ).

گروه های تدریس –یاد گیری  

 تجارب را چگونه به دانش آموزان باید منتقل کرد برای انتقال محتوای حیطه روانی –حرکتی گروههای کوچک و بسیار کوچک (5-1نفر)حیطه عاطفی گروههای متوسط (15-5نفر )و حیطه شناختی گروههای بزرگ

(020-15نفر )البته این حلات قطعی نیست ولی در تکنولوژی آموزشی تجارب نشان داده که این گروهها برای هر یک از این حیطه ها بهتر است.

ادامه مطالب قبلی مربوط به طراحی آموزشی

طراحی منظم آموزشی

طراحی منظم آموزشی

مدل منظم

مدل به مجموعه از سازمان یافته ای از روال های خاص گفته می شود که برای حل عملی        مسئله ای با هدف مشخص طراحی شده است .پس هد ف ازارا ئه مدل حل مسئله یا مشکل می باشد و مدل آموزشی نقشه کل انجام امور آموزشی است که طراحی آن بر عهده تکنولوژیست آموزشی است در واقع مدل آموزشی الگو برای حل مسئله ای آموزشی است به معنی حل مسئله ای که می خواهیم با بکار گیری منظم عناصری که در یک سیستم یا نظام آموزشی دخالت دارند آنرا حل کنیم از جمله الگوهای معروف آموزشی ،الگوی کمپ است که توسط دکتر کمپ ارائه شده است و نشاندهنده تاکید بر هدفهاومسائل کل آموزشی است که در فصل گذشته به طور کامل بحث شد لیکن نکته مهم در این الگو ،انضام تمام اجزای لازم در آن و احاطه دو فعالیت اصلی به نام تجدید نظر و ارزشیابی بر سایر اجزاست.    

طراحی منظم آموزشی

طراحی منظم آموزشی تهیه فرایندی که به فراگیر اجازه دستیابی به اهداف آموزشی را می دهد چرا که این فراگیر است که محور و اساس تعلیم وتربیت است و بایستی از وضعیت موجود به سمت وضعیت مطلوب حرکت نموده و تغییر کند.

طراحی منظم آموزشی شامل اهداف،شرایط ،بازده و منابع است که به مختصرا به توضیح هر کدام می پردازیم.

الف ) اهداف

اهداف ،غایات و نتایج نهائی حاصل از آموزش اند که مدارس یا سازمانهای آموزشی به منظور دستیابی به آنها آموزشهارا ارائه می کنند نتایج نهائی، همان توانائیهای پایانی فراگیران اعم از دانسته ها ،مهارتهای عملی وگرایشهای مختلف ناشی از آموزش است که ارائه آموزش را توجیه وتفسیر می کند هدفها سنگ زیر بنای هر آموزش را تشکیل می دهند و تعیین کننده تمام جزئیات برنامه های آموزشی اند .

البته همواره پیش از طرح اهداف ،نیازهاوجود دارند و آنها عبارت اند از فاصله بین وضعیت موجود آموزشی تا وضعیت مطلوب آموزشی که تعیین نیازها (نیاز سنجی)گام اول برای تعیین هدفهاست.

انواع اهداف

1-هدفهای کلی :هدفهای کلی بیان مقاصد آموزشی اند ،هدفهای بلند مدت ،ودر حقیقت همان آرزوها ،آرمانهاو غایتهای یک کشور ...

2- اهداف جزئی :یا هدفهای میان مدت در واقع همان هدفهای کلی هستند که به اهداف جزئی تبدیل می گردند تا قابل دسترسی تر وعینی تر شوند در واقع بیان کردن هدفهای کلی بر حسب محصول یا بازده یادگیری ...

3- اهداف رفتاری :هدفهای رفتاری عبارتی هستند که منظور از آموزش را در قالب رفتار مورد انتظار مطرح می کنند در واقع بازده یادگیری که قابل مشاهده و اندازه گیری (عینی)باشد .این اهداف دارای سه ویژگی می با شند:

-رفتار:بکار بردن کلماتی که بطور روشن رفتار مورد انتظار را معلوم کند (مانند :نام ببرند ،ارائه کند ،تعریف کند و...)

-شرایط:موقعیتی که باید رفتار در آن اتفاق افتد (مانند :محاسبه جمع اعداد دو رقمی با دو رقمی بدون استفاده از ماشین حساب )

- معیار :منظور از هدفهاگسترش بینش  ومهارت وتوسعه دانش است (معیار:از دوازده سئوال به ده سئوال پاسخ دهید)